We are not · Whitepaper
We are
not carrying
complexity
Plat geslagen
Waarom systeemverandering begint bij wat we kunnen dragen
Nederland · Foto Naf Naf / Unsplash
De kern
Een vraagstuk met heel veel oorzaken die door elkaar lopen, en een afloop die niemand kent. Zoiets knippen we op.
We zoeken de ene oorzaak of het ene getal dat zegt hoe het gaat. Dat doet iedereen, en meestal met goede redenen. Het gaat mis als die vereenvoudiging wordt doorgegeven en niemand er meer bij zegt dat het een vereenvoudiging is.
Dan wordt de opgeknipte versie van de één, de werkelijkheid van de ander.
1 · Overzichtelijk
We maken het overzichtelijk
Zonder vereenvoudiging kunnen we niet denken, laat staan besluiten.
Elke vereenvoudiging wordt voor iemand gemaakt.
{{m.who}}
{{m.why}}
Het misgaan zit in het doorgeven
Een vereenvoudiging wordt een vergissing als ze verder gaat zonder afzender.
Dus zonder dat iemand erbij zegt dat ze gemaakt is, door wie en wat ze weglaat. Dan neemt het getal de plaats in van wat het moest meten.
Inside out, outside in
Wat binnen gebeurt, krijgt buiten een vorm, en die vorm werkt weer terug op wat we binnen beleven.
Angst en zorg om een ander zijn inside out. Het formulier is outside in.
2 · De bestuurstafel
Aan een bestuurstafel krijgt de opgeknipte versie een vaste vorm
De behoefte aan houvast wordt een projectplan, het ongemak bij niet-weten een indicator op een dashboard.
Ik heb dat van dichtbij gezien, als programmamanager van de Zeeuwse Zorg Datacoalitie. In mijn essay Iets beters is altijd anders beschreef ik hoe we de regionale transformatie van zorg en welzijn hadden vastgezet in KPI's, fte's en outcome-metingen2.
Schijnzekerheid noemde ik dat, de rust van houvast en niet die van richting. En ik deed er zelf aan mee.
Een bestuurder zit in het midden
{{a.who}}
{{a.what}}
Ronald Heifetz zag dat we van mensen met gezag vooral antwoorden verwachten. Sommige vraagstukken vragen om leren en aanpassen. Volgens hem gaat leiderschap het vaakst mis als we die behandelen als een technisch probleem met een bekende oplossing3.
Dat is platslaan, in andere woorden.
{{c.t}}
Wat niet in de vakjes past, wordt ruis. Wie toch op het geheel wijst, maakt het beeld onrustig en is al snel de lastige.
Joss Colchester schreef al in 2019 dat systemen zich van nature verzetten tegen diepe veranderingen4.
Een deel van dat verzet zit in deze cirkel. Dus in ons.
In 1956 goot de Britse cyberneticus W. Ross Ashby dit in een wet, de wet van de vereiste variëteit. Wie een ingewikkeld systeem wil sturen, heeft volgens die wet minstens zoveel mogelijkheden nodig als dat systeem zelf heeft5.
Met alleen een gaspedaal kom je niet door een bochtige weg.
Platslaan haalt juist mogelijkheden weg uit de manier waarop we kijken en sturen.
Op elke trede
Hoe hoger je komt, hoe groter het effect
{{stepText}}
Twee kanten op
Schuld verdampt dan misschien, aanspreekbaarheid niet.6
Iedereen ontvangt vereenvoudigingen en geeft ze door. De politiek filosoof Dennis Thompson beschreef in 1980 hoe verantwoordelijkheid verdampt als veel handen aan een besluit meewerken.
Wie in de vereenvoudiging van een ander werkt, ziet als eerste wat ze weglaat, en mag de maker vragen waarom. Die vraag mag naar boven en naar beneden.
Maar
Wie de kaders van anderen bepaalt, krijgt haar vaker en zwaarder, en kan haar niet afdoen als een persoonlijke kwestie.
4 · Systeemdenkers
Het tekort aan systeemdenkers is geen gewone personeelskwestie
Begin november meldde Dutch IT Channel dat de internationale Systems Workforce Summit in Delft unaniem de Delft Systems Declaration had aangenomen. Van de dertien aanbevelingen weegt er één het zwaarst. Topbestuurders moeten het tekort aan systeemdenkers tot strategische prioriteit maken. Peter Wennink, jarenlang de topman van ASML, noemde dat tekort "geen gewone personeelskwestie"7.
De verklaring
Systeemteams moeten volgens de deelnemers echte invloed krijgen, met een eigen plek in de organisatie en medeverantwoordelijkheid voor het resultaat.
Wat er niet in staat
Wat bestuurders zelf moeten kunnen dragen om die plek te laten werken.
Zonder dat draagvermogen verwacht ik dat systeemteams vertalers worden.
Ze brengen het geheel dan terug tot puntoplossingen die in de structuur passen, ook als hun invloed op papier goed geregeld is.
Depot Boijmans Van Beuningen, Rotterdam · Foto Micheile Henderson / Unsplash
5 · Jezelf
Je kunt het systeem niet veranderen zonder jezelf te veranderen
Gregory Bateson, geciteerd door Joss Colchester1
We staan niet buiten het systeem dat we willen veranderen. We zitten erin.
De blinde vlek van leiderschap
De innerlijke plek van waaruit we handelen.
We weten veel over wat leiders doen en hoe ze het doen, schrijft Otto Scharmer, maar weinig over die plek. Twee leiders die in dezelfde omstandigheden hetzelfde doen, kunnen daardoor heel andere uitkomsten bereiken8.
Een algemeen principe
Een systeem verandert niet verder dan de complexiteit die we samen kunnen dragen.
Hoe meer jij de kaders van anderen bepaalt, hoe zwaarder jouw deel weegt.
Voor mij is dit wat ik in de praktijk zag, breder getrokken.
6 · Dragen
Hoe doen we het dan wel?
Wat moet groeien, is hoeveel complexiteit we kunnen dragen
Dragen betekent hier niet dat je meer kunt tillen. Het betekent dat je opknipt om te kunnen handelen en het geheel toch niet uit het oog verliest.
Het begint met een moment dat iedereen kent
Niemand weet hoe het verder moet, het wordt even stil, en dan zegt iemand
"Zullen we het concreet maken?"
Er gaat opluchting door de kamer. Dat is het moment om de vraag open te laten, ook als je hem liever gelijk had beantwoord. Wie de tafel voorzit, bepaalt of de hele tafel dat volhoudt.
Het werk binnen is pas gedaan als buiten iets anders gaat lopen. Een vraag om zekerheid die je terugstuurt, een rapportage die verdwijnt.
Aan elke tafel past dezelfde toets
Wat vraag ik van een ander dat hem dwingt plat te slaan?
Draagvermogen kun je wel zien
Aan tafel
{{g}}
Lees de whitepaper in zijn geheel
Plat geslagen · pdf, 8 pagina's
Meer publicaties
Waar gaat het eigenlijk over?
Essays en whitepapers die tot nadenken stemmen en de geijkte manier van denken onderzoeken.